نماز شب
و از حضرت صادق عليه السلام روايتست كه فرموده بود در وصيّت رسول خدا به علي عليهما و آلهما السّلام : يا علي وصيّت مي كنم تو را در باب نفس خودت به چند خصلت پس حفظ كن آنها را، بعد از آن فرمود: خداوندا ياري كن او را و ذكر فرمود جمله اي از خصلتها تا اينكه فرمود:
((وَ عَلَيْكَ بِصَلوةِ اللَّيْلِ وَ عَلَيْكَ بِصَلوةِ اللَّيْلِ وَ عَلَيْكَ بِصَلوةِ اللَّيْلِ وَ عَلَيْكَ بِصَلوةِ الزَّوالِ وَ عَلَيْكَ بِصَلوةِ الزَّوالِ وَ عَلَيْكَ بِصَلوةِ الزَّوالِ))
بر تو باد به نماز شب ، بر تو باد به نماز شب ، بر تو باد به نماز شب ، بر تو باد به نماز زوال و سه بار تكرار فرمود.
------------------------------
سفارش جبرئيل به نماز شب
رسول خدا صلي الله عليه و آله فرمود:
برترين نمازها (ي مستحب ) نماز نيمه شب است و چه اندك است به جا آورنده آن .(14)
و باز رسول خدا صلي الله عليه و آله فرمود:
جبرئيل آن قدر مرا به نماز شب سفارش كرد تا اين كه گمان كردم نيكانِ امّتم شب را نمي خوابند مگر اندكي از آن .(15)
و باز رسول خدا صلي الله عليه و آله فرمود:
خداوند حضرت ابراهيم را دوست خود انتخاب نكرد مگر براي دو كارش :
1 - اطعام به مستمندان 2 - نماز شب ، هنگامي كه مردم در خواب بودند.(16)
14-كنز العمال : ج 7، ص 780، ش 21379.
15-كنز العمال : ج 7، ص 790، ش 21425.
16-ميزان الحكمه : ج 5، ص 417.
------------------------------
شب زنده داران در قيامت
رسول خدا صلي الله عليه و آله فرمود:
در قيامت پس از آن كه خداوند همه انسانها را جمع كند، منادي ندا مي كند و مي گويد:
پيش آيند كساني كه در نيمه هاي شب از بستر خواب دور مي شدند و خدا را مي خواندند و از خشم و غضبش بيمناك و به رحمتش اميدوار بودند. آن گاه جمعي پيش روند و قبل از ديگران به جايگاههاي خود (در بهشت ) وارد شوند و بعد از آنان به حساب مردمِ ديگر رسيدگي نمايند.(19)
19-ارشاد القلوب : ج 2، ص 3 - 4 (باب 22).
------------------------------
اگر مقام محمود مي خواهي شب بيدار باش
خداوند متعال خطاب به رسول گرامي اسلام صلي الله عليه و آله فرمود: اي محمّد! مقام شفاعت در قيامت مقامي بزرگ است ، مقام محمود است و براي تو مسلّم است ، امّا راهش آن است كه هنگام شب برخيزي و نماز شب بخواني .
اي محمّد اگر خشنودي ما را مي خواهي در روز به وظايف رسالت عمل كن . و اگر مقام محمود مي خواهي شب بيدار باش و نماز شب بخوان . ((وَ مِنَ اللّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ عَسي أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً))(99)، (100)
- و پاسي از شب را (از خواب برخيز، و) قرآن (و نماز) بخوان ! اين يك وظيفه اضافي براي توست ؛ اميد است پروردگارت تو را به مقامي در خورِ ستايش بر انگيزد.
99-اسراء (17): آيه 79.
100-كشف الاسرار: ج 5، ص 623.
------------------------------
با خواندن نماز شب تاريكي قبر را يادآور شويم
روايت شده است كه خداي متعال به حضرت موسي عليه السلام وحي كرد كه : اي موسي ! در تاريكي شب از خواب برخيز (و مناجات و راز و نياز كن ) تا قبرت را باغي از باغهاي بهشت قرار دهم .(105)
همچنين آمده است نماز گزار بايد با خواندن نماز صبح ، صبحِ قيامت را به ياد آورد و از نماز ظهر به ياد گرمي محشر بيفتد و از نماز شب ، تاريكي قبر را متذكّر شود.(106)
105-سفينة البحار: ج 2، ص 46.
106-اسرار الصلوة : ص 129 (عبدالحسين تهرانى ).
------------------------------
عبادت در شب و استجابت دعا
نيشابوري مي گويد:
به امام صادق عليه السلام عرض كردم :
مردم از پيامبر صلي الله عليه و آله نقل مي كنند در شب ساعتي است كه هيچ بنده مؤمني در آن دعايي نمي كند، مگر اينكه دعايش مستجاب شود.
فرمود: بلي .
عرض كردم : فدايت شوم آن چه زماني است ؟
فرمود: بين نصف شب تا ثلث باقيمانده از آن .
گفتم : آيا آن شب معيني است از شبها يا هر شب است ؟
فرمود: هر شب است .(150)
150-بحارالانوار، ج 87، ص 165
------------------------------
نماز شب و رفع مشكلات
رسول خدا صلي الله عليه و آله مي فرمود:
اي مردم ! هيچ كس از شما نيست ، مگر اينكه مشكلات همچون كمربندي او را محاصره كرده است . پس زماني كه دو سوّم از شب گذشت (و يك سوّم آن باقي ماند) ملكي بر او وارد مي شود و به او مي گويد: برخيز! و ذكر خداوند بگوي كه صبح نزديك است . اگر او حركت كرد و ذكر خداوند گفت ، يك گره از گرفتاري هايش گشوده خواهد شد و اگر او برخاست و وضو گرفت و به نماز ايستاد، تمامي گره هاي گرفتاري از او گشوده مي شود و صبحگاهان شادمان و با روشني چشم از خواب بر مي خيزد.(153)
153-بحارالانوار: ج 82، ص 223.
------------------------------
كيفيّت نماز شب به صورت مختصر
- نماز شب مجموعاً يازده ركعت است كه ده ركعت آن هر دو ركعت به يك سلام خوانده مي شود و يك ركعت به يك سلام .
- هشت ركعت از يازده ركعت را بايد به نيت نماز شب خواند و دو ركعت آن را به نيّت نماز (شفع ) و يك ركعت آن را به نيت نماز (وتر).
- فضيلت نمازهاي شفع و وتر بيش از هشت ركعتي است كه به نيت نماز شب خوانده مي شود.
- انسان مي تواند فقط به نماز شفع و وتر اكتفا كند و هشت ركعت را نخواند.
- اگر وقت براي اداي نماز شب تنگ باشد مي تواند فقط به نماز وتر اكتفا كند.
- اگر وقت براي اداي نماز شب تنگ نباشد ولي انسان مي خواهد نماز وتر را بخواند بايد آن را (رجائا)(9) بخواند.
- جايز است انسان نماز شب را نشسته بخواند حتّي در حال اختيار، ولي اگر مي خواهد نشسته بخواند بهتر آن است كه هر دو ركعت نشسته را يك ركعت ايستاده حساب كند. بنابراين بايد هشت بار دو ركعت نشسته هر دو ركعت به يك سلام كه جمعاً شانزده ركعت مي شود به نيّت نماز شب بخواند و دو بار دو ركعت هر دو ركعت به يك سلام به نيت نماز شَفع . و دو بار يك ركعت هر يك ركعت به يك سلام به نيّت نماز وَتر.(10)
- خواندن سوره در ركعتهاي نماز شب لازم نيست و مي تواند فقط به خواندن سوره (حمد) اكتفا كند و همچنين قنوت در ركعتهاي دوّم مستحب است و مي تواند بدون قنوت بخواند.
- نماز وتر يك ركعت است ، و كافي است در قنوت سه بار تسبيح گفتن (11).
- لازم نيست همه يازده ركعت را در يك مجلس بخواند بلكه مي تواند در دو سه نوبت بخواند بلكه با فاصله خواندن افضل است . همانطور كه رسول خدا تهجد مي كرد.
- مستحب است كه نماز شب را بلند بخواند تا اگر از خانواده اش كسي مي خواهد به نماز شب برخيزد بيدار شود. چنانچه در روايت است و علماء نيز تصريح به استحباب بلند خواندن كرده اند.
- بديهي است كه استحباب بلند خواندن نماز شب در جائي است كه از ريا و سمعه در امان باشد و اگر خداي نخواسته خوف ريا و سمعه در بلند خواندن باشد بايد آهسته بخواند.
امام صادق عليه السلام فرمود:
صلوة الليل تذهب بذنوب النهار
نماز شب گناهان روز را پاك مي كند
بحار الانوار: ج 84، ص 143 و 154.
مستدرك : 6/330.
9-رجائا، يعنى : در عملى كه انسان يقين ندارد خداوند امر فرموده يا نه ، نيّت كند ((اگر خداوند امر فرموده و تشريع كرده )) به قصد امتثال امر او و رسيدن به ثواب انجام مى دهم .
10-شمع سحر: ص 30 (تاءليف : سيّد احمد فهرى ).
11-التهذيب : 2/92 و وسائل الشيعه : 6/275.
آفتاب معرفت وبسایتی است متعلق به گروه فرهنگی معرفت ، که به تبادل نظر پیرامون موضوعات فرهنگی و سیاسی مختلف میپردازد.